o nas
Jubileusz X-lecia Gazety Samorządu i Administracji Drukuj E-mail
Skuteczne narzędzia kampanii wyborczej

Profesjonalna kampania wyborcza powinna wykorzystywać narzędzia marketingu politycznego. Obecne możliwości techniczne powodują, że posługiwanie się nimi nie musi być drogie.

Kadencja samorządu 2006–2010 kończy się za kilka miesięcy. Oznacza to, że osoby planujące kandydowanie do rad gmin i powiatów, sejmików wojewódzkich albo na stanowisko wójta, burmistrza lub prezydenta miasta powinny prowadzić kampanię wyborczą.
Nie można sobie wyobrazić, by profesjonalna kampania wyborcza obyła się bez narzędzi marketingu politycznego. Oczywiście powinny być one dostosowane do skali działań przedwyborczych. Inne narzędzia będą wykorzystane w wyborach do rad małej gminy, a inne – na prezydenta dużej metropolii.

Techniki nowoczesnego marketingu politycznego
Aktualne techniki promocji i marketingu są o wiele skuteczniejsze niż te stosowane jeszcze kilkanaście lat temu. Ma to swoje źródło m.in. w rozwoju elektronicznych środków przekazu.

ZAPAMIĘTAJ!
Wizerunek oraz umiejętność przekonywania do własnych poglądów decydują o sukcesie wyborczym.

Do klasycznych form promocji można zaliczyć m.in.:
1) reklamę polityczną (prasę powszechną i broszury, ulotki, plakaty, billboardy, transparenty, programy i audycje telewizyjne lub radiowe oraz przekazy internetowe),
2) marketing bezpośredni (direct mailing, czyli listy do wyborców, telemarketing oraz canvassing, tj. kontakty typu face to face z wyborcami),
3) public relations (konferencje prasowe, sponsoring, soundbites, tzn. krótkie wypowiedzi w mediach, przecieki kontrolowane, media events, czyli organizację wydarzeń w kampanii).
Obecnie na znaczeniu zyskuje e-PR, czyli podejmowanie działań public relations poprzez narzędzia dostępne w Internecie, np.:
•    biuro prasowe on-line,
•    marketing szeptany,
•    marketing wirusowy,


 ZAPAMIĘTAJ!
Kandydat nierozpoznawalny lub negatywnie identyfikowany nie ma szans na osiągnięcie sukcesu wyborczego.

•    NPRS – Net PR Synergy (tzn. model zarządzania komunikatami PR-owymi w Internecie za pomocą narzędzi pozycjonowania SEO – Search Engine Optimization),
•    platformy wideo,
•    aktywność na forach społecznikowskich.
To jednak tylko niektóre sposoby przybliżenia swojej osoby wyborcom.
Na stosowanej obecnie kampanii zorientowanej na wyborcę największy nacisk jest położony na wykorzystanie telekomunikacji do promowania oferty politycznej i kandydatów, przy czym wyborca traktowany jest jako jednostka z konkretnymi potrzebami.
Dzisiejszy wyborca świadomy jest swoich oczekiwań względem stylu życia, wiele czasu przeznacza na konsumpcję i rozrywkę. Jednocześnie nie charakteryzuje się wysokim poziomem lojalności partyjnej, ale raczej lojalnością światopoglądową, a w rezultacie ma tendencję do dzielenia swojego głosu wyborczego (tzw. ticket-splitting), np. statystyczny polski wyborca w tych samych wyborach często oddaje głos na kandydatów różniących się przynależnością partyjną. Dominujące znaczenie w kontekście rynkowej rywalizacji politycznej ma zatem promocja wizerunku medialnego.

Koszty kampanii wyborczej
Marketing polityczny nie powinien kojarzyć się z koniecznością ponoszenia dużych wydatków, gdyż przy obecnym rozwoju telekomunikacji oraz technik informatycznych koszty ulegają redukcji.
Powszechna dostępność mass mediów, także nowoczesnych mediów elektronicznych, pozwala na opracowanie skutecznej strategii marketingowej nawet tym kandydatom, którzy nie dysponują dużymi środkami na kampanię. Na poziomie wyborów lokalnych przekłada się to na możliwość wykorzystania technologii (przede wszystkim Internetu), które jeszcze dekadę temu były innowacyjne i kosztowne, a dziś są dostępne dla każdego.

Ewolucja kampanii wyborczej
W wyborze narzędzi marketingu politycznego największą rolę odgrywa wybrana przez kandydata formuła kampanii wyborczej, która od kilkudziesięciu lat ewoluuje.
Jeszcze do końca lat 50. XX wieku w krajach zachodnich sukces wyborczy determinowany był efektywnością organizacyjną i zasobami finansowymi partii politycznych. Wielkie „machiny” partyjne delegowały kandydatów, a następnie dostarczały im całego zaplecza personalnego i infrastrukturalnego do prowadzenia kampanii. Zależność kandydatów ubiegających się o głosy wyborców od struktur partyjnych sprawiała, że marketing polityczny przybierał formę wewnątrzpartyjnej walki o organizacyjne poparcie, a kontakt z wyborcami był ograniczony do dużych wieców wyborczych. Ten rodzaj kampanii jest już nieskuteczny.


ZAPAMIĘTAJ!
Profesjonalna kampania wyborcza powinna wykorzystywać możliwie jak najwięcej narzędzi marketingowych. Dzięki temu zwiększa się prawdopodobieństwo dotarcia do jak największej grupy wyborców.


Od lat 60. do połowy lat 70. ubiegłego wieku to kandydat był centralnym elementem kampanii politycznej. Liderzy polityczni zaczęli wówczas korzystać z eksperckiej wiedzy konsultantów politycznych, którzy tworzyli profesjonalne kadry sztabów wyborczych. Działalność wykonawcza, polegająca na wdrażaniu opracowanego przez specjalistów planu kampanii, została przerzucona z etatowych pracowników organizacji partyjnych na wolontariuszy lub agencje zewnętrzne. Ta formuła kampanii nadal stosowana jest w Polsce, choć nie jest ona tak skuteczna, jak jeszcze na początku transformacji.


 ZAPAMIĘTAJ!
Kampanie wyborcze zorientowane na partie polityczne albo samego kandydata są już nieskuteczne.


Pod koniec lat 70. rozpoczął się etap, który w różnych wariantach definiuje współczesną kampanię polityczną zorientowaną na wyborcę. Partie polityczne, te rozbudowane i te tworzone ad hoc na czas wyborów (w przypadku wyborców samorządowych będą to komitety wyborcze wyborców), konkurują na rynku politycznym. W tej konkurencji o sukcesie wyborczym decyduje przede wszystkim umiejętność prezentacji oferty wyborczej. Obecnie jest to najskuteczniejszy rodzaj kampanii wyborczej.
Współczesny marketing polityczny związany jest ściśle z komercyjnym ujęciem wszystkich aspektów gry politycznej. Sam wyborca utożsamiany jest z konsumentem, który dokonuje oceny i wyboru z rynkowej oferty kandydatów oraz programów politycznych. Paradoksalnie zachowania wyborców niewiele odbiegają od systemów motywacyjnych konsumentów dóbr i usług. Dlatego marketing polityczny odzwierciedla metody i techniki stosowane w działaniach rynkowych, nastawione na „sprzedaż” kandydata wyborcom.

dr Rafał Wiśniewski, dr Marcin Zarzecki

Słowniczek
Marketing polityczny to:
1) zespół teorii, metod, technik i praktyk społecznych mających na celu przekonanie obywateli, by udzielili poparcia politykowi, partii lub projektowi politycznemu (definicja Grażyny Ulickiej),
2) cel, który ma doprowadzić do oddania głosu przez wyborcę na wskazanego kandydata lub technika rywalizacji wyborczej w polityce przy optymalizacji kosztów (definicja Bogusławy Dobek-Ostrowskiej).

Tekst pochodzi z Gazety Samorządu i Administracji.
Jeśli chcesz zwiększyć swoje szanse w wyborach samorządowych, zaprezentuj swoją osobę w portalu Lokalni Globalni www.lokalni.infor.pl. To wyjątkowy serwis służący promocji samorządów, lokalnych liderów i ich osiągnięć!



Jakie są prawidłowe zasady zmiany granic

Przepisy dotyczące zmiany granic gmin i powiatów są zgodne z Konstytucją i Europejską Kartą Samorządu Lokalnego – orzekł Trybunał Konstytucyjny. Sędziowie uznali jednak za konieczne poprawienie obecnie obowiązujących rozwiązań.
Trybunał Konstytucyjny (dalej: TK) w wyroku z 8 kwietnia 2009 r. (sygn. akt. K 37/06) uznał za zgodne z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (dalej: Konstytucja) zasady zmiany granic jednostek samorządu terytorialnego (dalej: jst) przewidziane w:
  • ustawie z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (dalej: ustawa o samorządzie gminnym) i
  • ustawie z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (dalej: ustawa o samorządzie powiatowym).

W tych ustawach przewidziano 2 tryby zmiany granic jednostek samorządu terytorialnego:
1) na wniosek zainteresowanej gminy lub
2) w drodze rozporządzenia Rady Ministrów.

Trybunał w uzasadnieniu wyroku podkreślił nietrafność twierdzenia, że zaskarżone przepisy stwarzają Radzie Ministrów możliwość zmiany granic na korzyść gminy występującej z inicjatywą wszczęcia postępowania wbrew stanowisku innych gmin.

Wspólna inicjatywa
Postępowanie przed TK było skutkiem wspólnej inicjatywy 3 rad gmin (gminy Sicienko, gminy Osielsko, gminy Boguchwała) i 2 rad powiatów (powiatu rzeszowskiego, powiatu bydgoskiego). Trybunał wydał wyrok po rozpoznaniu połączonych wniosków w zakresie zmiany granic gmin i powiatów. Przedstawicielem strony skarżącej był prof. Michał Kulesza.
Zaskarżono zgodność z Konstytucją przepisów zawartych w:
  • art. 4 ust. 1–3, art. 4a i art. 4b ustawy o samorządzie gminnym oraz
  • art. 3 ust. 1–3, art. 3a i art. 3b ustawy o samorządzie powiatowym (patrz: Zapisy ustaw).

Argumenty wnioskodawców
Wnioskodawcy uznali obowiązujące w zakresie zmiany granic jst przepisy prawa za dyskryminujące. Podkreślali nieostrość zawartych w przepisach ustawy o samorządzie gminnym i ustawy o samorządzie powiatowym kryteriów branych pod uwagę w procedurze zmiany granic gmin i powiatów. Zmiana bowiem ma być dokonywana tak, żeby jednostkom zostało przyznane możliwie jednorodne terytorium pod względem więzi gospodarczych, kulturowych i społecznych.
Zdaniem wnioskujących nieostrość kryteriów zawartych w omawianych ustawach, jak również w aktach do nich wykonawczych sprzyja dowolności interpretacyjnej. Ułatwia tym samym wszczęcie procesu w kwestii zamiany granic, zwłaszcza przez duże gminy chcące wcielić terytorium, a co za tym idzie – majątek sąsiednich, mniejszych gmin.
Ponadto podkreślono brak w procedurze zmiany granic wymogów proceduralnych, co uniemożliwia jednostce, której terytorium ma zostać uszczuplone na rzecz jednostki wnioskującej, obronę własnych interesów. Jednostka, której terytorium ma zostać uszczuplone, może jedynie wyrazić swoją niewiążącą opinię.

Nieostrość wspomnianych kryteriów oraz nieokreślenie etapów procesu zmiany granic jest sprzeczne z zasadami praworządności, legalności oraz proporcjonalności.

Zaskarżając omawiane przepisy, podkreślono także, że w procedurze zmiany granic nie przewidziano również możliwości wystąpienia jednostki, której kosztem ma zostać poszerzone terytorium innej jednostki na drogę sądową, co narusza zasadę demokratycznego państwa prawa. Przedstawiciel skarżących zwrócił uwagę na art. 165 § 2 Konstytucji, w którym przewidziana została podlegająca ochronie sądowej samodzielność jednostek samorządu terytorialnego.

W obronie przepisów
Uczestnicy postępowania występujący w obronie zakwestionowanych przepisów uznali na nietrafny zarzut uprzywilejowania gminy będącej inicjatorem postępowania. Podkreślano, że wniosek, dotyczący zmiany granic gmin i powiatów, musi być poprzedzony dokonaniem analizy, czy planowana zmiana jest celowa z uwagi na chronioną konstytucyjnie stabilność granic gmin.
Występujący jako przedstawiciel Sejmu poseł Andrzej Dera podkreślał, że samodzielność gmin nie oznacza ich pełnej suwerenności. Dodawał, że zmianę granic gmin należy traktować jako funkcję polityki państwa, która nie podlega kontroli sądowej. Samodzielność gmin nie oznacza wolności od ingerencji organów wyższych, tak jak w przedmiotowym przypadku ingerencji Rady Ministrów, która rozstrzyga spory między gminami.
Ponadto podkreślano, że tryb postępowania w sprawie ustalania granic przewidziany w przepisach wykonawczych do wskazanych ustaw jest przejrzysty. Ponadto gmina, której kosztem następują zmiany, może zgłosić swoją opinię rządowi.
 

Decyzja TK
Z wyroku Trybunału wynika, że:

  • art. 4 ust. 1–3, art. 4a i art. 4b ustawy o samorządzie gminnym są zgodne z art. 163 i art. 165 ust. 2 Konstytucji oraz z art. 3 i art. 11 Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego, sporządzonej w Strasburgu 15 października 1985 r. (dalej: EKST)
  • art. 3 ust. 1–3, art. 3a i art. 3b ustawy o samorządzie powiatowym są zgodne z art. 163 i art. 165 ust. 2 Konstytucji oraz z art. 3 i art. 11 EKST.
W pozostałym zakresie TK umorzył postępowanie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku.
Zarzut uprzywilejowania gminy inicjującej postępowanie dla własnej korzyści wbrew stanowisku innych gmin i ich interesom TK uznał za nietrafny. Trybunał podkreślił, że brak jest podstaw do twierdzenia, że zaskarżone przepisy umożliwiają Radzie Ministrów zmianę granic gminy na korzyść gminy inicjującej postępowanie wbrew stanowisku innych zainteresowanych gmin.


Istnieje, zdaniem TK, konieczność zwrócenia Sejmowi uwagi na potrzebę znalezienia rozwiązań prawnych, które mogłyby zabezpieczyć jst przed pochopnymi zmianami ich granic.

W uzasadnieniu wyroku TK stwierdził, że zgodnie z Konstytucją możliwe jest dokonanie przez ustawodawcę zastrzeżenia konkretnych zadań publicznych dla organów innych niż samorząd terytorialny. Ustawodawca uczynił tak w ustawach o samorządzie gminnym i samorządzie powiatowym, czym jednak nie naruszył Konstytucji, ale wykonał jej postanowienia.
Trybunał uznał ponadto, że z Konstytucji wynika domniemanie kompetencji samorządu jedynie w części zadań publicznych z zakresu administracji państwowej realizowanych w wymiarze terenowym. Nie oznacza to jednak, że Rada Ministrów nie może dokonać zmian w podziale terytorialnym, zwłaszcza jeśli jest to niesprzeczne z zasadami określonymi przez ustawodawcę i ponadto zgodne z Konstytucją.
Dlatego też za zgodne z art. 163 Konstytucji należy uznać przyznanie Radzie Ministrów kompetencji do dokonywania zmian w podziale terytorialnym na zasadach określonych w omawianych ustawach.
Zdaniem sędziów TK zakwestionowane przepisy ustaw o samorządzie gminnym i powiatowym są zgodne z art. 3 EKST, gdyż określają warunki uczestnictwa społeczności lokalnych w dokonywaniu zmian w podziale terytorialnym.
W odniesieniu do zarzutów dotyczących braku ochrony sądowej TK podkreślił, że art. 165 ust. 2 Konstytucji wprowadza ochronę sądową samodzielności jednostek samorządu terytorialnego. Dotyczy ona wykonywania zadań publicznych w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność danej jednostki, a także zadań zleconych i polega m.in. na działaniu samorządu w ramach obu omawianych wcześniej ustaw. Wykonując zadania publiczne, jst uczestniczą w określonym przez ustawodawcę zakresie w sprawowaniu władzy państwowej. Jednostki czynią to jednak na szczególnych zasadach, z których najważniejsze znaczenie ma zasada prawem przyznanej i prawem chronionej samodzielności. Trybunał stwierdził, że decyzja w sprawie zmiany granic jst nie stanowi o takim ukształtowaniu jej zadań, które pociągałoby za sobą naruszenie ochrony sądowej samodzielności gminy.

Zapisy ustaw

Zgodnie z art. 4:
1) ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia:
-  tworzy, łączy, dzieli i znosi gminy oraz ustala ich granice,
-  nadaje gminie lub miejscowości status miasta i ustala jego granice,
- ustala i zmienia nazwy gmin oraz siedziby ich władz;

2) ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym – rozporządzenie Rady Ministrów może być wydane także na wniosek zainteresowanej rady gminy;

3) ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym – ustalenie i zmiana granic gmin dokonywane są w sposób zapewniający gminie terytorium możliwie jednorodne ze względu na układ osadniczy i przestrzenny, uwzględniający więzi społeczne, gospodarcze i kulturowe oraz zapewniający zdolność wykonywania zadań publicznych.

Artykuł 4a
ustawy o samorządzie gminnym określa procedurę wydania rozporządzenia Rady Ministrów, w trakcie której wymagane jest zasięgnięcie przez ministra właściwego do spraw administracji publicznej opinii zainteresowanych rad gmin, poprzedzonych przeprowadzeniem przez te rady konsultacji z mieszkańcami, a w przypadku zmian granic gmin naruszających granice powiatów lub województw – dodatkowo opinii odpowiednich rad powiatów lub sejmików województw.

W art. 4b ustawy o samorządzie gminnym określono odpowiednio procedurę wydania przez Radę Ministrów rozporządzenia na wniosek zainteresowanej rady gminy, która występuje w tym celu z wnioskiem do ministra właściwego do spraw administracji publicznej za pośrednictwem wojewody, w terminie do 31 marca.
Podobne zapisy zawierają także zaskarżone przepisy ustawy o samorządzie powiatowym.
Dorota Wołoszyn

Podstawy prawne:
•    Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (j.t. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. nr 52, poz. 420)
•    Ustawa z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (j.t. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1592; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. nr 223, poz. 1458)
•    Europejska Karta Samorządu Lokalnego sporządzona w Strasburgu z 15 października 1985 r. (Dz.U. z 1994 r. nr 124, poz. 607; ost.zm. Dz.U. z 2006 r. nr 154, poz. 1107)

Teks pochodzi z 12 numeru Gazety Samorządu Administracj



Gazeta Samorządu i Administracji wydawana od 1999 r.  to bank dobrych pomysłów dla specjalistów w administracji publicznej!
Właśnie obchodzimy 10−lecie powstania Gazety. Nie bez przyczyny nasz jubileusz pokrywa się z obchodami 10. rocznicy reformy administracji samorządowej. Gazeta Samorządu i Administracji powstała właśnie po to, aby poprzez dobre pomysły i praktyczne wskazówki, zgodnie z przepisami pomagać samorządowcom i pracownikom administracji rządowej zarządzać swoją jednostką.
Dwutygodnik czytają wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast, sekretarze, wyższa kadra zarządzająca, naczelnicy wydziałów w urzędach samorządowych i jednostkach im podległych oraz członkowie rad. Polecamy go również kadrze zarządzającej i specjalistom w innych jednostkach administracji publicznej − w urzędach centralnych, administracji rządowej.
http://p.infor.pl/promocja-infor/gsia/20090303/index.html

 


Pracownicy mianowani bez przywilejów emerytalnych

Ustawa z 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych umożliwiała mianowanym pracownikom samorządowym przejście na wcześniejszą emeryturę na szczególnych zasadach. Nowa ustawa takiej możliwości nie przewiduje.

Na mocy art. 23 obowiązującej do końca 2008 r. ustawy z 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (dalej: ustawa z 22 marca 1990 r.) pracownicy samorządowi mogli przejść na wcześniejszą emeryturę, o ile spełnili łącznie następujące warunki:
  • byli zatrudnieni na podstawie mianowania,
  • ukończyli 55 lat – w przypadku kobiet i 60 lat – w przypadku mężczyzn,
  • mieli okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat – dla kobiet i 25 lat – dla mężczyzn,
  • urodzili się przed 1 stycznia 1949 r.
Ponadto musieli zakończyć pracę z jednego z następujących powodów:
  • likwidacji lub reorganizacji urzędu, połączonej ze zmniejszeniem stanu zatrudnienia i brakiem możliwości dalszego zatrudnienia,
  • utraty nie ze swojej winy uprawnień do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku, jeżeli urząd nie dysponował innym stanowiskiem, odpowiednim do posiadanych przez daną osobę kwalifikacji,
  • trwałej utraty zdolności fizycznej lub psychicznej do pracy na zajmowanym stanowisku, stwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, o ile nie było możliwości zatrudnienia na innym stanowisku, odpowiednim do stanu zdrowia i kwalifikacji pracownika.
Emerytura na zasadach ogólnych
W obowiązującej od początku 2009 r. ustawie z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (dalej: nowa ustawa) nie ma przepisów dotyczących wcześniejszych emerytur dla zatrudnionych w samorządach.
Na „zwykłą” emeryturę kobiety mogą przejść po ukończeniu 60 lat, mężczyźni – 65 lat. Wszystkie osoby urodzone przed 1949 r. skończyły już 60 lat. Zmiana ustawy dotyczy więc samorządowych pracowników mianowanych będących mężczyznami urodzonymi przed 1949 r., którzy nie osiągnęli 65 lat. Mogą oni przejść na wcześniejszą emeryturę na zasadach ogólnych, określonych w ustawie z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna). Mężczyznom urodzonym przed 1 stycznia 1949 r. wcześniejsza emerytura przysługuje po ukończeniu 60 lat, z tym że muszą mieć co najmniej 35-letni okres składkowy i nieskładkowy (uznanym za całkowicie niezdolnych do pracy wystarczy 25-letni okres składkowy i nieskładkowy).

Konieczne wyjaśnienia
Skoro ustawa z 22 marca 1990 r. już nie obowiązuje, a w nowej ustawie nic nie ma o wcześniejszych emeryturach, to można by przyjąć, że mianowani pracownicy samorządowi urodzeni przed 1949 r. stracili prawo do wcześniejszej emerytury na szczególnych zasadach. Budzi to wątpliwości, zwłaszcza w kontekście praw nabytych. Wątpliwości dotyczą:
  • osób, które spełniły do końca ub.r. określone w ustawie z 22 marca 1990 r. wymogi w zakresie wieku oraz długości okresu składkowego i nieskładkowego, a nie przeszły wówczas na emeryturę,
  • pracowników, którzy wymagania ustawy z 22 marca 1990 r. w odniesieniu do okresu składkowego i nieskładkowego spełnią po 2008 r.
Przepisy ustawy emerytalnej od mężczyzn urodzonych przed 1949 r. nie wymagają, aby do uzyskania wcześniejszej emerytury na zasadach ogólnych konieczne było posiadanie odpowiedniego okresu składkowego i nieskładkowego już w wieku 60 lat.
Jeżeli mężczyzna będąc pracownikiem osiągnie 35 lat okresu składkowego i nieskładkowego, np. w wieku 62 lat, to nabywa prawo do wcześniejszej emerytury na zasadach ogólnych.

Jarosław Żarowski

Podstawy prawne:
  • Ustawa z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458) – poprzednio obowiązywała ustawa z 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych
  • Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. nr 8, poz. 38)
Tekst pochodzi z 6 numeru Gazety Samorządu i Administracji
Gazeta Samorządu i Administracji jako jedyna na rynku poprzez dobre pomysły i praktyczne wskazówki, zgodnie z przepisami pomaga samorządowcom i pracownikom administracji rządowej zarządzać swoją jednostką.


LUSTRACJA

Jakie są lustracyjne obowiązki samorządowców

Każda osoba, która pełni funkcję publiczną, musi złożyć oświadczenie lustracyjne. Ten obowiązek dotyczy również samorządowców. Osoby, które tego nie zrobią, mogą m.in. stracić swoje stanowisko.


Zobowiązanie do złożenia oświadczeń lustracyjnych ciąży na osobach urodzonych przed 1 sierpnia 1972 r. i pełniących funkcje publiczne. Kategorie osób zobowiązanych do składania oświadczeń, w tym osób pełniących funkcje publiczne na określonych stanowiskach w samorządzie, reguluje art. 4 ustawy z 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990 oraz treści tych dokumentów (dalej: ustawa lustracyjna).
Stanowiska objęte obowiązkiem lustracyjnym to m.in.:
1) Prezydent RP,
2) poseł, senator, poseł do Parlamentu Europejskiego,
3) członek Rady Polityki Pieniężnej,
4) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i jego zastępcy,
5) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i jego zastępcy,
6) prezes sądu,
7) sędzia i prokurator,
8) organ i członek organu jednostki samorządu terytorialnego, organu związku jednostek samorządu terytorialnego oraz organu jednostki pomocniczej jednostki samorządu terytorialnego,
9) osoby zajmujące kierownicze stanowiska w:
− w urzędach organów władzy publicznej, w tym naczelnych i centralnych organach administracji państwowej: dyrektora departamentu lub jednostki równorzędnej, jego zastępcy oraz naczelnika wydziału lub jednostki równorzędnej,
−  w administracji rządowej w województwie: dyrektora i jego zastępcy, kierownika zespolonej służby, inspekcji lub straży i jego zastępcy, kierownika w organie administracji niezespolonej i jego zastępcy.

Oświadczenia lustracyjne dotyczą pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z tymi organami w okresie od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r.

Obowiązek lustracyjny
Wobec osób, które w chwili wejścia w życie ustawy lustracyjnej, czyli od 15 kwietnia 2007 r., nie pełniły funkcji publicznej, istnieje obowiązek złożenia oświadczenia lustracyjnego (art. 7 ust. 2 ustawy lustracyjnej) w chwili wyrażenia zgody:
1)  na kandydowanie, lub
2) na objęcie lub wykonywanie funkcji.

Ważne
Niezłożenie w terminie oświadczenia lustracyjnego przez osobę zobowiązaną do jego złożenia ze względu na pełnienie w dniu wejścia w życie ustawy funkcji publicznej stanowi obligatoryjną przesłankę pozbawienia tej osoby pełnionej przez nią funkcji (art. 57 ustawy lustracyjnej).

Samorządowcy mają obowiązek złożenia oświadczeń lustracyjnych do urzędów wojewódzkich. Następnie są one niezwłocznie przekazywane do Biura Lustracyjnego albo oddziałowego biura lustracyjnego Instytutu Pamięci Narodowej (dalej: IPN), w celu sprawdzenia z dokumentami archiwalnymi.

Procedura lustracyjna
Oświadczenia lustracyjne są badane przez prokuratorów Biura Lustracyjnego lub oddziałowego biura lustracyjnego IPN. W przypadku powstania wątpliwości co do zgodności oświadczenia lustracyjnego z prawdą, występują oni z wnioskiem o wszczęcie postępowania lustracyjnego do sądu okręgowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej oświadczenie lustracyjne.

Ważne
Instytut Pamięci Narodowej publikuje dane dotyczące samorządowców na swojej stronie internetowej (www.katalog.bip.ipn.gov.pl ).

Postępowanie lustracyjne może być również wszczęte na wniosek osoby która (art. 20 ustawy lustracyjnej):
− złożyła oświadczenie lustracyjne, stwierdzające fakt jej pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi, a domaga się ustalenia, że jej praca, służba lub współpraca była wymuszona poprzez groźbę utraty życia lub zdrowia przez nią lub osoby jej najbliższe w rozumieniu Kodeksu karnego,
− przed dniem wejścia w życie ustawy lustracyjnej pełniła funkcję publiczną i która została publicznie pomówiona o fakt pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w okresie od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r., i złożyła oświadczenie lustracyjne.

Skutki kłamstwa lustracyjnego
Postępowanie lustracyjne w I instancji kończy się wydaniem orzeczenia na piśmie (art. 21a ustawy lustracyjnej). Sąd wydaje orzeczenie stwierdzające:
− fakt złożenia przez osobę lustrowaną niezgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego,
− prawdziwość oświadczenia było prawdziwe.

Wydając orzeczenie stwierdzające fakt złożenia niezgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego, sąd orzeka:
− utratę prawa wybieralności w wyborach do Sejmu, Senatu i Parlamentu Europejskiego oraz w wyborach powszechnych organu i członka organu jednostki samorządu terytorialnego oraz organu jednostki pomocniczej jednostki samorządu terytorialnego, której obowiązek utworzenia wynika z ustawy, na okres od 3 do 10 lat;
− zakaz pełnienia funkcji publicznej na okres od 3 do 10 lat (z wyjątkiem funkcji Prezydenta RP).

W razie stwierdzenia w postępowaniu, że osoba lustrowana, podejmując pracę lub służbę w organach bezpieczeństwa państwa albo współpracę z nimi, działała pod przymusem w obawie utraty życia lub zdrowia przez nią lub przez osoby dla niej najbliższe, fakt ten podawany jest w orzeczeniu. Orzeczenie sądu wymaga uzasadnienia.

Sądy okręgowe orzekają według procedury karnej. Osobie lustrowanej od wyroku sądu przysługuje apelacja w terminie 14 dni od daty otrzymania orzeczenia.
Ustawa lustracyjna przewiduje także możliwość złożenia kasacji do Sądu Najwyższego, ale może być ona złożona jedynie przez Prokuratora Generalnego oraz Rzecznika Praw Obywatelskich z urzędu lub na wniosek osoby lustrowanej. Kasacja może być wniesiona w terminie 12 miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia.

W ustawie lustracyjnej przewidziana została także możliwość wznowienia postępowania.
Złożenie niezgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego, potwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, stwierdzające fakt złożenia przez osobę lustrowaną niezgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego:
− traktuje się jako obligatoryjną przesłankę pozbawienia tej osoby pełnionej przez nią funkcji (art. 21e ust. 1 ustawy lustracyjnej),
– orzeczenie jest wówczas przesyłane przez prezesa sądu do podmiotu właściwego w sprawie pozbawienia osoby lustrowanej pełnienia funkcji publicznej,
− powoduje pozbawienie tej osoby na 10 lat biernego prawa wyborczego na urząd Prezydenta RP (art. 21g ustawy lustracyjnej).

Zeznanie nieprawdy w postępowaniu lustracyjnym
Ustawa lustracyjna przewiduje poniesienie przez osobę, składającą oświadczenie lustracyjne, odpowiedzialności karnej w przypadku:
1) zeznania nieprawdy lub
2) zatajenia prawdy,
– w trakcie składania zeznań, które mają służyć za dowód w postępowaniu lustracyjnym.

Osobie takiej grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Poniesienie odpowiedzialności za popełnienie wskazanego czynu jest uzależnione od uprzedzenia osoby składającej zeznania o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań lub odebranie przyrzeczenia.

Ważne
Ze względu na pracochłonne kwerendy dane IPN publikowane są częściowo. Do tej pory ujawniono zapisy dotyczące 105 prezydentów miast, 80 osób pełniących funkcje członków zarządów województw oraz 323 burmistrzów i 4 osób pełniących inne funkcje publiczne.

Ustawa lustracyjna przewiduje ponadto, że nie podlega karze osoba, która nie wiedząc o prawie odmowy zeznania lub odpowiedzi na pytania, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym.

Dorota Wołoszyn

Tekst pochodzi z 5 numeru Gazety Samorządu i Administracji